In Nieuw-Zeeland waren Karin en ik begin jaren zeventig getuigen van een geestelijke opleving die alle kerken en kerkgenootschappen raakte. Vele lauwe gelovigen werden vurig en veel niet-kerkelijken - vooral jongeren - kwamen tot geloof. 
Ed en Karin, vijftig jaar later
In de kathedraal van Auckland maakten we een cursus ´Life in the Spirit´ mee (een voorganger van de Alpha-cursus), die op dezelfde avond op zes verschillende plekken in het gebouw werd gegeven.
Het was twee jaar na het begin van de katholieke charismatische vernieuwing in de Verenigde Staten. In termen van de Heilige Geest kwam deze opleving ´overgewaaid´. In Nederland gebeurde dat met een explosieve start in augustus 1974, in België dankzij kardinaal Suenens al eerder. Telkens waren er charismatische ´vonken´ die oversloegen door mensen die elders waren aangestoken door het vuur van de Geest.
De groei kreeg wereldwijd een enorme impuls door de positieve toespraak die paus Paulus VI op Tweede Pinksterdag 1975 hield in de Sint-Pieter, waar 50.000 katholieken uit de hele wereld bijeen waren voor het eerste internationale congres. De paus omarmde deze vernieuwingsbeweging als ´een kans voor de Kerk´.
Modernisme
In Nederland waren het in de begindagen vooral religieuzen, mannelijke en vrouwelijke, die zich aansloten. Reden was het armzalige geestelijke leven in veel kloosters, vooral veroorzaakt door de ´modernisering´ van de theologie. De moderne wetenschap had in de jaren vijftig haar entree gemaakt in de katholieke theologie en daardoor ook in de priesteropleiding. Voor velen was de Bijbel in deze moderne visie slechts een verzameling verhalen, Jezus niet meer dan een voorbeeld en God slechts de liefde tussen mensen. Gevolg: een opdrogen van geestelijk leven, legere kerken en kloosters en veel priesters die uittraden.
In ´De Vernieuwing´ hervonden veel religieuzen het geloof van hun oorspronkelijke roeping. Hun traditionele geloof kwam tot leven. Geen wonder dat ze het modernisme wantrouwden of zelfs ´des duivels´ vonden.
Hoe uitleggen
Bisschop Bluyssen en Ed Arons, Nationale Open Dag KCV 1981, Brabanthallen.
Naarmate de vernieuwing in Nederland groeide, groeide ook de belangstelling van buiten. Ik werd door bisschoppen, priesterkringen, diocesane pastorale centra en conferentieoorden gevraagd om erover te komen vertellen en vragen te beantwoorden. Mijn presentatie was in traditionele termen - ze vonden me een soort EO-katholiek - en ik kon de dialoog niet goed aan. En dat gold voor veel priesters binnen de vernieuwing in die tijd: de meesten hadden zich ver gehouden van moderne, liberale invloeden.
Hoe kon ik op een begrijpelijke manier de kern van de boodschap in deze kringen uitdragen? Want de meeste mensen die interesse toonden, hadden het traditionele geloof bewust achter zich gelaten, doordat dit voor hen niet meer te rijmen was met de uitkomsten van de wetenschap. Reden voor mij om enkele jaren later aan de universiteit van Tilburg theologie te gaan studeren. Ik herinner me dat toen ik dit aankondigde, er van veel kanten waarschuwingen kwamen: door de studie zou ik mijn geloof verliezen…
Onbevangen
Prof. dr. Jan Van der Veken, Amsterdam 2010.
Een bruggenbouwer tussen modern en traditioneel was een toespraak van de Leuvense priester-filosoof Jan Van der Veken. Hij was èn hoogleraar èn als een van de intimi van kardinaal Suenens actief in de charismatische vernieuwing in Vlaanderen. Ik herinner me dat ik tijdens een druk bezochte open dag in Brussel met hem op hetzelfde podium stond tijdens een genezingsdienst. Ik nodigde hem uit om te komen spreken op een meerdaags theologisch symposium in Oirschot, waar ook de latere hulpbisschop van Haarlem Jos Lescrauwaet op het programma stond.
Van der Veken sprak daar vanuit het denken van de Franse filosoof Paul Ricoeur over het onbevangen lezen van de Bijbel, het onbevangen beleven van het geloof voor iedereen die deze onbevangenheid verloren was door het moderne denken. Hij sprak uit eigen ervaring over de ´Durcharbeitung´, de verwerkende worsteling die daarvoor nodig is.
En - en
Ja, de Bijbel is een verzameling geschriften door mensen geschreven. Maar dat betekent niet dat de Bijbel daardoor haar kracht verliest. Het is nog steeds Heilige Schrift, Gods Woord èn mensenwoord, Gods Woord in mensenwoorden. Zoals Jezus God is èn mens, God in een mens, de kern van de zogenaamde incarnatie.
Zo gezien zijn modern en traditioneel niet langer als elkaars vijanden, maar liggen ze in elkaars verlengde. De vernieuwende werking van Gods Geest is er immers niet enkel voor traditionele katholieken, maar ook voor hen die door de wetenschap tot een andere benadering van het geloof zijn gekomen. Zij hoeven niet eerst de wetenschap af te zweren, maar moeten wel de blokkade overwinnen die de wetenschap voor hun geloof is geworden.
Voorbeeld
Van der Veken zelf is natuurlijk een inspirerend voorbeeld. Ook Piet Schoonenberg was dat, pater jezuïet en hoogleraar theologie in Nijmegen. Hij was gewend zomercursussen te geven in de Verenigde Staten. Na afloop vertelde hij me eens: "Het lijkt in Nederland of God op vakantie is." Om daaraan toe te voegen: "Hij is op vakantie in de Verenigde Staten." Daar kwam hij in contact met de charismatische vernieuwing. Voor hem had dit een bevrijdende uitwerking: hij genas van veel trauma´s die hij tijdens zijn opleiding en later in zijn kloosterjaren had opgelopen. Resultaat: de hoogleraar theologie deed onbevangen als een kind mee aan diverse charismatische bijeenkomsten. Eens bij een uitnodiging om jezelf aan de Heer toe te wijden, was hij de eerste die naar voren liep. Pijnlijk voor hem was dat collega´s in Nijmegen zoals Edward Schillebeeckx hem uitlachten om zijn nieuwe geloofsbeleving.
Geloof en wetenschap
Nog steeds zijn er veel katholieken die worstelen met de spanning tussen geloof en wetenschap. Ze denken dat ze moeten kiezen tussen die twee. Voor hen kan het bevrijdend werken als ze merken dat dit niet zo is. Dat er een alternatief is: de wetenschap aanvaarden, maar beseffen dat de wetenschap niet het laatste woord heeft.
Ed Arons
Uit Bouwen aan de Nieuwe Aarde 2026-4